KIES ANDERE BROUWERIJ

BROUWERIJ MARRES

ONZE LIEVE VROUWEPLEIN
MAASTRICHT

*

De voorgeschiedenis

De Limmelots Poort

Toen Michaël Marres in 1825 in de Plankstraat begon te brouwen kocht hij hiervoor een huis en brouwerij met een oude geschiedenis. Het huis was ontstaan uit een drietal huizen met bijgebouwen en daarin een brouwerij die ruim anderhalve eeuw daarvoor was gesticht.

Het huis met de langste geschiedenis dat tevens ook het grootste huis was heette oorspronkelijk De Lymeletzpoort of wel De Limmelotspoort maar droeg in de loop van de tijd steeds andere namen.

Het oorspronkelijke voorhuis was een van de grootste uit de buurt. Van de stenen huizen in Maastricht waren de huizen met een poort de aanzienlijkste. De poort was bedoeld voor het eigen rijtuig dat achter gestald werd. Sommigen van deze huizen, en dit huis behoorde daartoe, lagen vrijstaand op een erf dat naar de straat was afgesloten door bijgebouwen en vaak ook nog een muur. Het Stokstraatgebied telde een drietal van deze huizen. (50)

De Familie Paulussen.

Na het overlijden van Isabelea Lenaerts brengt Sieur Joannes Paulussen, gehuwd met Judith Daemen op 9 november 1730 op een veiling waar de kinderen Lenaerts het huis te koop aanbieden het hoogste bod uit op, zoals de omschrijving luidt: 'seeker Huijs, Brouwerije, Stalling, Hoff, Clotsbaen, met de geregtigheijd van den ganck uijt komende op de Haeffstraet, en verdere ap- en dependentien en geregtigheden vandien gestaen en gelegen alhier in de Planckstraat genaemt St Nicolaes Panhuijs'. Hij brouwt daar tot zijn dood in 1745. Zijn weduwe Judith Daemen zet de brouwerij daarna, en nog wel gedurende twintig jaar, zelfstandig voort. (63)

Jan Paulissen hoort in de jaren 1736-1737 tot de kleinere Maastrichtse brouwers. (64)

In 1765 laat Judith Daemen bij haar overlijden aan haar twee dochters ieder een bierbrouwerij na. Het St. Nicolaes Panhuijs gaat naar Margaretha Paulussen, die gehuwd is met Nicolaas Nypels. De andere brouwerij, Het Nieuwe Stenen Huis, op de St. Pieterstraat gaat naar Cornelia Paulussen, gehuwd met Servaes Marres. (65)

Deze begint met grootse bouwplannen en schakelt zijn oom de stadsbouwmeester Matthias Soiron hiervoor in. (66)

In het Standaardwerk dat uitvoerig de geschiedenis en renovatie van het Stokstraatgebied beschrijft die in het derde kwart van de vorige eeuw te Maastricht plaats vond, merkt de oud-directeur Rijksmonumentenzorg hierover op: 'In de schetsboeken van Soiron bevinden zich een drietal schetsen voor een verbouwing ten behoeve van 'neef Nijpels' in de Plank­straat. Deze hebben betrekking op het Sint Nicolaas Panhuis. Van het woonhuis werd een winkel gemaakt door het wegbreken van een gangmuur. Daarbij behoorde een ontwerp een nieuwe glazen wand naar de achterkamer.
Belangrijker was het project voor neef Nijpels in 't panhuis, die voor eene societijt eenen zaal aen de straet van intentie is te willen maken.
Dit helaas niet gedateerde ontwerp (1806, BM) voorziet in een zaal in het langwerpig bouwlichaam, dat thans nog in de Plankstraat 20 aanwezig is. (67)

Schetsen van M. Soiron voor een verbouwing ten behoeve van 'neef Nypels' in de Plankstraat. (67a)

Brouwers:

Michaël Marres (1797-1865)

brouwer van 1826 tot 1865

Eugène I Marres (1847-1922)

brouwer van 1865 tot 1905

Eugène II Marres (1875-1930)

brouwer van 1905 tot 1930

Eugène III Marres (1905-1993)

brouwer van 1930 tot 1946

Michaël Marres, vader, begint in deze brouwerij in 1825 te brouwen en wordt op het einde van zijn leven in Maastricht  Le roy des brasseurs genoemd. Veel brouwers zijn door hem opgeleid. (71) Hij heeft 12 zonen, waarvan negen volwassen worden. Twee daarvan worden priester.

De oudste zoon, Pierre Marres wordt hoogleraar in de moraaltheologie en docent op het grootseminarie priesteropleiding in Roermond en schrijft een latijns commentaar op het toenmalig burgerlijk wetboek. (72)

Charles Marres wordt deken van Venlo.

Jean Marres wordt leraar klassieke talen en rector van het stedelijk gymnasium van Maastricht.

Joseph Marres start de Zoutziederij Marres.

De overige vijf zonen worden brouwer.
Michaël Marres, zoon, brouwt op de Boschstraat in brouwerij De Valk, ook wel Valkenbrouwerij genoemd, en wordt de eerste wethouder Marres.

August Marres, gehuwd met Hélène Ceulen, start een brouwerij op de Capucijnenstraat.

Eugène I Marres, de jongste zoon, geboren in 1847 neemt de brouwerij over nadat al zijn broers en zusters het huis verlaten hebben. In 1873 kopen hij en zijn verloofde Rosalie Roebroeck, op dezelfde wijze als zijn vader en moeder dat een halve eeuw eerder deden, ieder de helft van de brouwerij en gezamenlijk worden zij eigenaar. Het officiële adres is nog steeds Plankstraat 2916-2917, hoewel de Sint Nicolaaskerk al 35 jaar daarvoor is afgebroken.

Eugène brouwt meerdere soorten bier, waaronder een nieuw bier dat gedurende twee jaar in houten vaten nagiste in grote vaten, het zeer bekend geworden Marres Oud bier. Dit nagisten heette 'lageren'. Op het einde daarvan werd het met vers bier versneden en kreeg het zijn frisse rinse wijnachtige smaak.

Hij bouwt in 1886 in de Havestraat in een nieuwe rooilijn een hoge achtergevel en aansluitend tot aan de Plankstraat een woonblok van vier verdiepingen. Het jaar daarop verbouwt hij de fabriek die uitgerust wordt met een Engelse stoommachine. Er komen nieuwe bierkelders onder de huizen en tuinen van de Havestraat en aan beide zijden van de Plankstraat, waarbij de huisnummers 7 en 9 en aan de overkant 10 en 12 tot grotere woningen worden samen­gevoegd en de kelders onderling en ook met de brouwerijkelders worden verbonden voor de groeiende behoefte aan bieropslag c.q. de lagering van Oud bier dat twee jaar moet rijpen. (73)

In een van deze huizen was vroeger Brouwerij De Plank gevestigd, al vermeld in het jaar 1674. Hier staat nu restaurant Het Plenkske.

Op de plaats van het vroegere Sint Nicolaas Panhuis komt een gelagkamer. Na twee eeuwen is thans de oude naam, zij het in een dialectisch diminutieve vorm herrezen in restaurant 't Kläöske.

In 1894 verbouwd hij het woonhuis op het plein. Het krijgt dan zijn huidige gevel. Hier is thans een kunsthandel. (74)

Bij deze graafactiviteiten worden enige interessante archeologische vondsten gedaan, die afzonderlijk worden besproken.

Eugène I is in 1908 medeoprichter van de Stichting Pro Infantibus te Maastricht. Doel is de hoge kindersterfte in Maastricht te bestrijden. De Stichting richt hiervoor een melkfabriek op en in 1913 ook een zuigelingencrèche, de Crèche Juliana. Maastricht heeft hierdoor een van eerste zuigelingencrèches in Nederland. Vanaf 1927 wordt deze crèche ook medisch begeleid. (75)

Eugène II, die gehuwd is met Constance Houtappel, erft in 1922 de bierbrouwerij waarover hij al sinds 1905 de leiding heeft. Hij is behalve brouwer ook op maatschappelijk actief. Hij wordt zoals veel mannelijke en vrouwelijke familieleden bestuurslid van de stichting "Pro infantibus" opvang voor hulpbehoevende moeders en kinderen, die voor de onkosten van hun zorgvereniging een coöp. melkfabriek exploiteren. In 1928 wordt hij voorzitter van de Stichting.
Actief is hij ook in de Nederlandse Brouwersbond, waarvan hij in 1930 de jaarvergadering in Maastricht als voorzitter leidt. Verder is hij bestuurslid van de Maasvereniging te Limburg, die de maashandel moet stimuleren.

Eugène vindt in een brandkast een oude gildepenning met het jaartal 1757 en de naam Servatius Marres daarin gegraveerd en hij concludeert daaruit dat de familie sinds dat jaar bierbrouwer geweest moet zijn.
Hij vermeldt dit jaartal dan als stichtingsdatum op zijn briefpapier. Dat later historisch onderzoek uitwees dat de familie al een eeuw eerder in het brouwersvak actief was kunnen we hem niet euvel duiden. Uit dit onderzoek blijkt ook dat Servatius Marres geen voorvader was, maar een neef van een voorvader en dat de penning bij de aankoop van het huis in 1825 wel weer in de familie zal zijn teruggekeerd.

Wanneer Eugène II Marres in 1930 plotseling overlijdt beëindigt zijn zoon Eugène jr. voortijdig zijn stage bij een brouwerij in Duitsland om de leiding op zich te nemen van de fabriek, bestaande uit bierbrouwerij, mouterij en 21 cafés in Maastricht, Amby, St. Pieter, Meerssen en Susteren.

Eugène III Marres wordt evenals zijn vader bestuurs­lid van de Nederlandse Brouwersbond die in 1939 fuseert met de Bond van Nederlandse Brouwerijen onder de nieuwe naam Centraal Brouwerij Kantoor (CBK), destijds gevestigd te Amsterdam thans te 's-Gravenhage. (79)

Hij is in 1934 medeoprichter en bestuurslid te Amsterdam van het Nacobrouw, opgericht door overheid en bedrijfs­leven ter bevordering van de teelt van voor het brouwerijbedrijf geschikte gerst en het bevorderen van gebruik daarvan. (80)

Hij is lid van een subcommissies van deze vereniging, de Brouwgerst-Import-commissie (B.I.C.) die de import en verdeling controleert van alle voor de Nederlandse bierbrouwerijen bestemde gerst en mout in samenwerking met de Nederlandse Akkerbouwcentrale. Dit waren toen schaarse grondstoffen. (81)

Eugène III neemt in 1938 het geheel in eigendom over en moderniseert de fabriek door nieuwe brouw­ketels te plaatsen. Uitbreiden kan echter niet wegens de centrale ligging in de stad, maar door woekeren met de ruimte kan er op deze beperkte ruimte nog een mouterij en een fabriek voor kristalijs geplaatst worden. Het aantal cafés groeit van 21 naar 36.

In de oorlog wordt de bierbrouwerij aan veel beperkingen onderworpen, maar komt toch ongeschonden de oorlog door wegens het ontbreken van concurrentie van de grote Nederlandse en buitenlandse brouwerijen, al ontkwam het huis en de brouwerij op het nippertje aan een bominslag. Na de oorlog wordt afgezien van grote investeringen om de bierbrouwerij te moderniseren en wordt een contract met Brand aangegaan waardoor deze de strijd wel aan kan gaan.

In 1946 wordt de overeenkomst gesloten waarbij de brouwers­rechten en verkoopfaciliteiten aan de brouwerij van Brand te Wylre zijn overgedaan. De fabrieksgebouwen zijn in 1979 afgebroken om plaats te maken voor een appartementen­complex.
Het woonhuis op het O.L. Vrouweplein werd in 1962 aan de gemeente Maastricht verkocht, en na verschillende eigenaars is er thans een kunsthandel de O L Vrouwegalerie in gevestigd.

Eugène III Marres

Eugène III krijgt in 1982 tijdens een feestelijke bijeenkomst in de voormalige brouwerij Bosch, die overigens nog geheel intact is, door dr. R. Philips, directeur van het Sociaal-Historisch Centrum van Maastricht het eerste exemplaar aangeboden van het boekje Mestreechs Aaijt, Geschiedenis van de Maastrichtse brouwers en hun bier, een uitgave in de Historische Reeks Maastricht van de hand van de directeur van het centrum.

Dit werk beschrijft de geschiedenis van de Maastrichtse brouwers en hun bier. De brouwerijen Marres krijgen ruim aandacht, mede doordat er voor dit werk veel historisch materiaal ter beschikking is gesteld.

De brouwerspenning van Servatius Marres uit 1757 siert de omslag.

Drie generaties Marres, Eugène III Marres
Eugène IV (Boed) Marres en Evert Marres
bestuderen Mestreechs Aajt

Na een vier en vijftigjarige goede samenwerking is de door beide partijen zeer gewaardeerde relatie tussen Eugene III, later zijn zoon Eugène IV alias Boed Marres, en de firma Brand beëindigd. Met enige weemoed werd deze samenwerking op 3 oktober 2000 feestelijk afgesloten. Kort daarop eindigde het zelfstandig bestaan van de bierbrouwerij Brand als gevolg van de overname door Heineken.

Herinnering aan 54 jaar geslaagde samenwerking  Brand - Marres

Een uitvoerige verhandeling over Zuid-Nederlandse bieren, waarin ook uitgeweid wordt over Maastrichtse bieren is te lezen, althans voor degenen die het oude Latijn beheersen, bij J.B. Vrancken, Responsum ad quaestionem ab ordine mathematicorum et physicorum pro positam: Exponatur Cervicias ... parari possunt ?
Vertaald: Antwoord op de voorgelegde vraag van wis- en natuurkundige orde: Kan uiteengezet worden hoe bieren .... gemaakt worden ? Leuven 1826. (82)

Marres bier had een alcoholpercentage van ongeveer 4%. Er was jong bier, dat enige maanden werd gelagerd, en oud bier dat een jaar bleef liggen.

Oud Bier werd versneden met bier dat onverkocht terugkwam. Dit was soms "omgegaan", maar dat was niet bezwaarlijk. Oud bier was helder maar werd op verzoek van sommige caféhouders enigszins donker gekleurd door caramel. Het was rins van smaak. Het was zeer in zwang. Gezoet bier was er niet.
Een uitgebreide verhandeling over het Maastrichtse bier vindt U bij Philips met name pagina 41 en verder.