UBC logo

Uitleg over

Genealogie en Genetica

wikipedia.org/wiki/User:Brian0918

Genealogie

Genetische genealogie

Parenteel

Kwartierstaat

Genetica

DNA

Welke testen

*

Wat is een genealogie.

Een genealogie is een tabel met alle leden van een familie. Met familie bedoelen we hier niet een huisgezin, maar alle personen die in mannelijke lijn, van vader op zoon, afstammen van eenzelfde verre mannelijke voorvader. Deze oudst bekende man noemen we de stamvader. Omdat familienamen van vader op zoon overerven hebben zij allen dezelfde achternaam.

Soms zijn er takken met een andere achternaam. Dit doet zich voor wanneer de genealogie terug gaat tot een tijd waarin er nog geen achternamen waren. Twee broers kunnen dan ieder een andere naam als achternaam gekozen hebben. Soms zie je dat kinderen de achternaam van hun moeder overnemen. Daar kunnen verschillende redenen voor zijn. Een daarvan is dat een kind wil voorkomen dat haar naam uitsterft omdat er geen mannelijke dragers meer van zijn.

In een genealogie krijgen alle personen een eigen nummer. Dit nummer begint met een romeins cijfer waarachter een letter volgt.

Het Romeinse cijfer geeft de generatie aan. Een generatie is een trap in de voortplantingsreeks. De stamvader heeft I. Zijn kinderen allen II, de kleinkinderen allen III, enzovoorts.

In een huisgezin krijgt het oudste kind hieraan de letter a toegevoegd, het tweede b, enz.

Als een zoon trouwt en kinderen verwekt, krijgt hij een tweede eigen plaats. De eerste plaats is als kind in het huisgezin van zijn vader. Hier wordt dan bij zijn naam verwezen naar de tweede plaats waar hij als zelfstandig gezinshoofd beschreven staat met vrouw en kinderen.

In deze volgende generatie is zijn Romeins getal dan één hoger dan zijn vader. De huisgezinnen van zijn broers krijgen allen hetzelfde getal. De oudste van de broers krijgt de toevoeging "a", dat wordt dus: "IIa", bij de volgende "IIb", enz. Alle neven en achterneven van eenzelfde generatie hebben daarom het zelfde Romeinse cijfer met ieder een andere letter.

Er zijn soms genealogen die bij het opstellen van hun genealogie zelf een originele nieuwe nummering bedenken, dat wordt dan pluiswerk.

*

Wat is een Parenteel

Een Parenteel is evenals een genealogie een tabel, maar hij is veel uitgebreider omdat niet alleen de nakomelingen via alle mannenlijke maar ook via alle vrouwelijke lijnen worden opgenomen.

Een parenteel is zo een verzameling stambomen van mensen die van vaders- of moederkant van een bepaald echtpaar afstammen.

Het is dus een verzameling fragment-genealogieën, namelijke van familietakken die afstammen van een echtpaar waarvan of de man of de vrouw een afstammeling is van het uitgangsechtpaar.

Het leuke van een parenteel is dat alle naaste familieleden bij elkaar vermeld staan, terwijl in een genealogie de kinderen van tantes niet mee mogen doen omdat ze de achternaam van de oom dragen

De nummering is dezelfde als bij een genealogie.

*

Wat is een kwartierstaat

Een kwartierstaat is een tabel met alle voorouders. Hij gaat uit van één persoon, dan de twee ouders, vervolgens de vier grootouders. De vier grootouders werden vroegers iemands vier kwartieren genoemd.

Wilde je vroeger in de ridderschap van een provincie benoemd worden dan moesten je vier grootouders allen van adel zijn. Dat was je kwartierstaat.

Plaats je alle verdere voorouders ook in de tabel dan blijven we deze tabel een kwartierstaat noemen. Alle afzonderlijke personen daarin noemen we dan kwartieren.

Ieder kwartier krijgt een getal. Nummer 1 is de persoon waarbij je begint, meestal jezelf. Zijn vader is 2, moeder 3, grootvader van vaderszijde 4, grootmoeder van vaderszijde 5, grootvader van moederszijde 6, enzovoorts.

Als je een tijd met zo'n staat werkt zie je hoe makkelijk de nummering is. Het nummer van een vader is steeds het dubbele van die van het kind, de moeder is het dubbele plus 1.

Mannen hebben altijd een even getal, vrouwen een oneven. De kind-ouder relatie is makkelijk te vinden. Nr. 20 is een zoon van 40. De moeder van 20 is 41.

De volgorde van kind, ouders, grootouders, overgrootouders enzovoorts noemen we generaties. Ze worden met Romeinse cijfers genummerd.

*

Genetische Genealogie

Genetische genealogie (GG) is voortzetting van de gewone genealogie met andere middelen. Wanneer het stamboomonderzoek in archieven stokt en in tijdschriften en boeken niets meer vermeld staat is het tegenwoordig mogelijk met genetisch onderzoek verder te komen. Dit wordt gedaan wanneer men verwacht verwant te zijn dat een familie met een zelfde, of ongeveer eenzelfde achternaam, die afkomstig is uit de zelfde landstreek of stad. Het kan zijn dat een van uw voormoeders ongehuwd was en er aanwijzingen zijn wie de natuurlijke vader kan zijn.

Bij GG maken we gebruik van de overerfelijkheid van het DNA (deze en ander genetische afkortingen worden verderop verklaard). Er is één chromosoom dat onveranderd wordt overgeërfd van vader op zoon. Dit is het Y-DNA. We kunnen het DNA in honderden segmenten indelen en van ieder segment de herhalingswaarde bepalen. We noemen dat de DYS-waarde, ook wel STR. Deze waarde varieert tussen 8 en 50. Eens in de gemiddeld 100 generaties veranders zo'n waarde een eenheid. Wanneer je honderd plaatsen test is er dus in iedere generatie gemiddeld één mutatie in een segment. Bij 50 geteste plaatsen wordt dat dan een kans op iedere tweede generatie.

De verzameling waarden van een persoon noem je zijn haplotype. Wanneer je nu van twee personen hun haplotype hebt hoef je de uitslagen maar naast elkaar te leggen om de verwantschap te berekenen. Het is duidelijk dat dit geen exacte berekening is maar een kansberekening. Sommige plaatsen muteren ook vaker dan anderen en sommige mensen muteren ook vaker.

Op het Y chromosoom zijn ook plaatsen waar de eiwitten kunnen veranderen. Dat is een SNP. Deze muteren wel honderd keer minder vaak dan STR's doen. Deze veranderingen gebruiken we om relaties over langere tijdsduur vast te stellen. Personen worden zo in groepen ingedeeld die we haplogroepen noemen.

Wanneer het onderzoek slaagt heeft men vaak verschillende testen laten doen en opent zich de rijke wereld van genografische mogelijkheden. Een zoon van een Engelse landarbeider die op zoek was naar zijn natuurlijke vader, en deze ook inderdaad vond, werd geneticus, hoogleraar genetica, Nobelprijswinnaar in de genetische wetenschap en tenslotte in de Britse adelstand verheven. Dat was sir Paul Maxim Nurse.

*

Wat is Genetica

Genetica is de wetenschap die de erfelijkheid van levende wezens onderzoekt. De erfelijke eigen­schappen liggen in de kern van elke lichaamscel in het DNA. Dat ligt zowel op chromosomen als op mitochondriën. De erfelijke eigenschappen zijn op de chromosomen altijd dubbel aangelegd. Bij de voortplanting worden bij de man zaadcellen en bij de vrouw eicellen gemaakt. Deze cellen krijgen steeds de helft van het aanwezige DNA. Omdat dit dubbel aanwezig was krijgen ze toch alles, maar in enkelvoud. Na de paring smelten eicel en zaadcel samen en ontstaat een embryo dat de helft van zijn erfelijke eigenschappen van zijn vader en de andere helft van zijn moeder gekregen heeft en daardoor alles weer dubbel heeft.

Van alle 23 chromosomen voldoen er 22 aan hetgeen in de vorige alinea staat. Er is één chromosoom dat anders is. Het XY chromosoom. Het heeft een X-deel en een Y-deel. Mannen hebben zowel het X als het Y-chromosoom, zijn dus XY, vrouwen hebben dubbel X zijn dus XX. De spermacel van de vader kan dus of het X of het Y-chromosoom bevatten. De spermacel bepaalt of er een zoon of een dochter geboren gaat worden.

Gen

Een gen is een eenheid van erfelijk materiaal, waarmee organismen erfelijke eigenschappen doorgeven aan hun nageslacht. Het bestaat uit DNA en bevindt zich op een chromosoom of in het mitochondrium.

*

Wat is DNA

DNA is een afkorting van het Engelse woord Desoxyribo Nucleic Acid. Het is de code voor de vier nucleïnezuren, adenine (A), thymine (T), guanine (G) en cytosine (C), die in steeds wisselende combinaties in het gen optreden. We noemen dat nucleotiden. Ze liggen altijd in paren A met T en G met C. Dit worden basenparen genoemd. Ze bevinden zich op de chromosomen en op het mitochondrium

Chromosomen

Chromosomen zitten in de lichaamscellen. De mens heeft 23 chromosomen die dubbel zijn aangelegd, dus 46 chromosomen. Daarvan zijn 22 paar aan elkaar gelijk, het 23e paar bestaat uit twee verschillende delen, het X-chromosoom en het Y-chromosoom. De vrouw heeft altijd twee X-chromosomen. De man heeft zowel een X- als een Y-chromosoom. De chromosomen hebben bij elkaar 3 milliard basenparen. Het X-chromosoom heeft daarvan 153.000, het Y-chromosoom 60.000.

Autosomen

Zo worden alle chromosomen tezamen genoemd.

Mitochondrium

Dit kleine celonderdeel is de energiecentrale van de cel. Het ligt buiten de chromosomen. Het heeft zijn eigen DNA en telt slechts 16.569 basenparen. Dit is ongeveer een kwart van wat het hele Y-chromosoom heeft. Het is afkomstig van de moeder. Daarom heet het ook maternaal DNA, mtDNA. Haar zonen en dochters erven het in gelijke mate, maar alleen de dochters geven het door.

Marker

Dit is de waarde die toegekend wordt aan een plaats op het Y-DNA segment, DYS genaamd, op basis van het aantal herhalingen, (Engels: STR, short Tandem Repeats) van een nucleotidepatroon op deze plaats. Het getal achter DYS geeft zijn positie op het chromosoom aan, en na het = teken staat het aantal vastgestelde herhalingen. DYS 393 = 14 betekent dat het DNA Y segment 393 een waarde 14 heeft.

Mutaties

Wanneer het DNA altijd onveranderd zou worden overgeërfd was het onbruikbaar voor mens en natuur. Er zou dan geen evolutie hebben plaats gevonden. In iedere generatie treedt er in een van de genen wel een verandering op, een mutatie. Er zijn kleine STR mutaties, waarbij twee basenparen zich verdubbelen, en grote SNP mutaties waar nucleotiden van plaats ruilen. Deze verandering wordt daarna van ouder op kind doorgegeven. Hierdoor is de grote verscheidenheid in planten en dieren ontstaan

STR mutatie

Dit is een verandering in een DYS waarde. hij treedt gemiddeld ongeveer een keer in de twee generaties op bij 37 geteste markers.

Haplotype

Een haplotype is de verzameling markerwaarden van een bepaald persoon. Naaste familieleden hebben hetzelfde haplotype, leden van zijtakken hebben afhankelijk van hun verwantschap een of meer verschillen (mutaties). Iedere mutatie leidt tot één genetische afstand. Wanneer we 37 markers laten testen is er gemiddeld één mutatie in elke zes generaties. Dat is wanneer de gemeenschappelijke stamvader zo'n twee eeuwen geleden is geboren.

SNP mutatie

De SNP, Single Nucleide Polymorphisme, is een mutatie in een basenpaar. Deze komt ongeveer eens in de honderd generaties voor. Ze wordt gebruikt om verbanden te vinden die duizenden jaren te boven gaan. Geschiedkundigen, etnologen en anthropologen gebruiken ze. Als zo'n mutatie optreedt kom je in een andere groep terecht. We zeggen dan dat iemand in een andere Haplogroep heeft. Er zijn een kleine duizend van bekend. (1)

Haplogroep

Dit zijn groepen mensen met een zelfde kenmerkend SNP-mutatie. Iedere haplogroep heeft een eigen letter, van A t/m T. Wanneer in zo'n groep weer een mutatie optreedt ontstaat een subgroep. Aan de letter wordt dan een cijfer toegevoegd, bij een volgende mutatie weer een letter enz. In het Y-chromosoom zijn tot nu toe 21 bekend. Hierin zijn weer veel subgroepen ontstaan. Iedere mutatie lijdt hier tot een nieuwe subgroep. Dit gebeurt eens in honderd tot duizend jaar (2)

Verdeling van de Y-DNA haplogroepen in Nederland en België

De eerste cirkelgrafiek toont de tien grootste Y-DNA haplo­groepen die in Nederland bij 410 mannen in 2008 zijn gevonden. De tweede geeft de percentages in het Oud­hertogdom Brabant Project bij 1057 man in 2013. Het grootste verschil is de Scandinavische haplogroep I die in Nederland 66% groter is en de E die kleiner is. (3)

ZvA Haplogroepen percentages

Haplogroepverdeling in Nederland

Hertogdom Brabant Haplogroepen percentages

Haplogroepverdeling in België

Genoom

Het genoom is de volledige erfelijke informatie die in elke cel van een levend organisme aanwezig is. Bij de mens is dat het DNA van de chromosomen, mitochondriën en autosomen. Het bevat coderende en niet coderende genen.

Exoom

Het exoom is het deel van het genoom dat de exonen bevat, de voor genetische eigenschappen coderende delen van de genen. Er zijn ongeveer 180.000 exonen, 1 % van het genoom.

*

Familie onderzoek

DNA testen worden over het algemeen gedaan om de voorvaderlijke afstamming vast te stellen in een tijd die verder teruggaat dan met gewoon genealogisch onderzoek mogelijk is.

Je laat hiervoor een aantal markers testen om je haplogroep vast te stellen. Wanneer die bekend is ga je op zoek naar de subgroep door het SNP paneel te bestellen dat bij deze haplogroep hoort. Je definitieve plaats vindt je dan na de bepaling van een of meer extra SNP's.

Wanneer je definitieve plaats in de haplogroepboom bekend is kun je meer markers laten testen. In je groep zijn vaak personen die een min of meer gelijkend haplotype hebben, waarmee je dus een kleine genetische afstand hebt. Er is een hulpprogramma waarmee men Y-DNA haplotypen onderling kan vergelijken. Hierdoor is het mogelijk de tijd te schatten schatten tot de eerste gemeenschappelijke voorouder. Hiermee zijn clusters van familiegroepen aan te tonen.

Je kunt nu vaststellen of er een familierelatie is tussen twee families met eenzelfde achternaam en ook de tijd bepalen waarin de stamvader leefde

In je subgroep, clade, staan families met een grotere genetische afstand. de TMRCA is dan nog vaag te vermoeden. Aan de woonplaatsen kun je wellicht de gang van de familie geschiedenis aflezen.

Bij een genetische afstand van meer dan 5 wordt de bepaling echter onnauwkeurig door terugmutaties en parallelle mutaties. Hij wordt dan korter gemeten dan hij in werkelijkheid is. Dit verschijnsel treedt op bij een tijdsduur boven 600 jaar of twintig generaties.

*

Welke testen

Begin met het 16-marker STR "Alpha" panel: $58 van Yseq, al kun je ook het vier keer duurdere YDNA37 panel van FTDNA nemen. Ga verder op advies van deskundigen. Zowel bij de maatschappij waar je de test gekocht hebt, maar zeker ook na vragen gesteld te hebben in de face book discussie groep van je haplogroep en op de Nederlandse site Genetische Genealogie. Met plezier geef ik ook gratis persoonlijk advies. Ik heb geen belangen in een maatschappij, al ben ik onbezoldigd administrator van het G-PF3146 Y-DNA Project dat gefaciliteerd wordt door FTDNA.

YSEQ- Store_logo

YSTR panels:

16-marker STR "Alpha" panel: $44
14-marker STR "Beta" panel: $58
30-marker STR "Alpha-Beta" panel: $66
Additional STRs for: $10 to $19

38,051 SNPs available for: $17.50

89 custom SNP panels for: $103 to $389

YSEQ DNA Shop

FTDNA logo

YSTR panels:

37 markers: $169;
67 markers: $268;
111 markers: $359


Some SNPs available for $39

Some Y SNP panels: $119

FTDNA DNA shop

Stand op 1 november 2016

Diepgaande Y-DNA testen zijn

Comprehensive Y-Chromosome Sequencing

Dit is de meest uitgebreide test die er voor het Y-DNA onderzoek is. Hier worden de mutaties van de volledige mannelijke lijn in kaart gebracht. Familie verwantschappen kunnen nauwkeurig worden vastgesteld. In iedere derde generatie, dus iedere eeuw, is een SNP mutatie te verwachten.
Hij is dus ook zeer geschikt voor mensen met volkerenkundige belangstelling en degene die de plaats van de hun familie in het geheel daarvan willen vaststellen.

FTDNA logo

BigY

66% coverage à $575;

FTDNA DNA shop

full genomes Corporation

Y Elite 2.1

90% coverage; à $775.

YSEQ DNA Shop

*

Andere redenen voor een onderzoek:

Onderzoek naar een nabije familierelatie.
Dit is een autosomale test, een screening van alle chromosomen. Hiermee toon je familierelaties aan tot in de zevende generatie van je kwartierstaat
Testen: Familyfinder van FTDNA voor ongeveer $ 80.

Kinderen van ongehuwde moeders, vondelingen, adoptiekinderen en kinderen verwekt door een sperma donor of door een onbekende vader op zoek naar vader of vaders familie.
Doe een autosomale DNA test en bij jongens ook een uitgebreide Y-DNA test bij organisaties met een grote database. Kid DNA is een organisatie die al veel DNA van kinderen van een sperma donor onderzocht heeft en ook die een behoorlijk percentage aan kinderen die via de bekende sperma-donor verwekt zijn heeft kunnen aangeven.
Testen: Familyfinder van FTDNA voor ongeveer $ 80. en tevens Y-DNA voor jongens.

Een matriarchale stamboom opstellen. Dit zijn stambomen die uitgaan van een stammoeder en niet van een stamvader. Nakomelingen van dochters worden vermeld, dochters en zonen. Maar de nakomelingen van de zonen doen niet meer mee.
Deze mogelijkheid wordt bij uitgebreide testen er vaak bijgeleverd, maar kan ook afzonderlijk worden aangevraagd.
Testen: Mt-DNA. Veel firma's leveren dit als extra bij bestelde testen.

23andMe doet autosomaal onderzoek naar erfelijke ziekten, en levert als bijproduct aanwijzingen over de geografische de herkomst van de voorouders. Bij Europeanen wordt een grove verdeling gegeven van de windrichtingen in Europa en van de West Aziatische, eventuele Afrikaanse, component. Interessant is het percentage bijdragen van prehomoniden, zoals van Neanderthalers en Denosivans.

*

Face book Discussiegroep Genetische Genealogie

Het is zeer raadzaam de voor- en nadelen van de verschillende testen te bespreken met ervarings-deskundigen en wetenschappers voordat men overgaat tot het ondernemen van een DNA onderzoek.

In de face book discussie groep Genografie, Genetische genealogie worden deze testen en veel andere daarme verband houdende zaken besproken. U kunt hier ook vragen stellen aan de groep ervaringsdeskundigen.

*

Een aanrader in de Engelse taal is

Which test is best to purchase


HOME

Genetica

Contact