Familiewapen Marres

Marres

DE NAAM
MARRES / MARES
en
VOLGRAAF

*

Familiewapen Mares

Mares

De Klank

What's in a name ? that which we call a rose, by any other name would smell as sweet

Giulietta Capuleti in Romeo and Juliet van William Shakespeare.

De klank mag uitheems lijken, hij is dat niet. Het is een Europese naam die in de middeleeuwen op meerdere plaatsen in het franstalige deel van Europa is ontstaan en de naam is geworden van een aantal geslachten, die daar ieder hun eigen oorsprong hebben.

De Oorsprong van een Naam

Familienamen zijn in een viertal groepen in te delen: afstammingsnamen, geografische namen, beroepsnamen en eigenschapsnamen. De eerste twee komen hier beiden in aanmerking.

A. Patroniem

Voor onze naam komt hiervoor als eerste in aanmerking het franstalige Maurice. We leefden toen op de rand van de taalgrens. (1)

B. Geografische naam.

1. Het toponiem Marash ook Marechs en Marexche in de Belgische gemeente Eben-Emael. Het ligt stroomafwaarts aan de overzijde van de Jeker. Overigens treffen we dezelfde benaming Marexhe eveneens aan in het nabijgelegen Herstal dat aan de Maas ligt.

N.B.: Het is een Indo-Europees woord dat in het Frankisch marasc luidde. In Frankrijk ontwikkelde het zich tot marais en in het Middel-Nederlands tot maras, marash of mares. In het Nederduits werd het moeras en moor. (2) Het franse woord Marais wordt behalve voor drassig land ook gebruikt voor ontwaterde en vaak zeer vruchtbare cultuurlanden. (3)

De ontwerper van het wapen Marres: Drie moerasbladeren, kende deze verklaring.

Verzamelings kaert der Gemeente Eben-Emael, sectie B, cadastre primitif, commune: Eben-Emael 1830–1833

De donkergroene lijn is het riviertje de Jeker die naar het noorden, boven stroomt.
(Cadastre primitif, province Liège, commune Eben-Emael, 1830-1833)

2. Het dorp Marets ten oosten van Luik bij Charneux in de buurt van Herve.

3. Het dorp Maret in het Luikerland, in het gebied dat aangeduid wordt als het Hespenland, het Pays de Hesbaye. Het ligt halverwege Luik en Brussel.

De eerste naamdragers

De eerste vermelding in onze streek is in 1246 bij een Luikse wijnbouwer Johan des Mares. Dit is waarschijnlijk zelfde als de Jehan de Mares die in 1269 burgemeester is van Luik. (4)

In 1283 worden de gebroeders Moris en Johan vermeld als laten van de Aldenbiezen.te Emael. (5)

In het Cartularium van de l'église Saint Lambert van Luik worden kinderen Mares in 1333 vermeld als eigenaren van land te Haccourt, aan de westoever van de Maas, tussen Maastricht en Luik. (6)

Johan des Mares is advocaat van de stad Luik. Hij en zijn dochters huwen in de Luikse adel en worden door Jacques de Hemricourt vermeld in Le Miroir des Nobles de la Pays de Hasbaye, 1398. (7)

Onze stamvader Marech wordt voor het eerst in jaar 1388 vermeld als Morees in het archief van het Sint Jacobs Gasthuis van Tongeren, dat berust in het stadsarchief van Tongeren. Morees wive doet in 1388 een betaling aan het Gasthuis wegens landbezit in de heerlijkheid Sussen gelegen ten zuid-westen van Maastricht onder Heukelom. Omstreeks 1398 betaalt Moerechs sone deze cijns. (8)

Onze stamvader Johan Morees verwerft in het jaar 1403 het voormalig riddergoed van Boxberg te Sussen, In 1408 declareert hij als burger van Maastricht bij de stad de schade die hij in de Luikse oorlog (1407 - 1408) heeft opgelopen.

Een geslacht de Maret dit de Charneux is afkomstig van Charneux en vestigde zich in de 16e eeuw te Maret en daarna afwisselend de Charneux en de Maret genoemd. Er is geen verwantschap. (9)

Schrijfwijzen en uitspraak

Gezien de oudste schrijfwijzen zal de eerste lettergreep aanvankelijk vaak klankloos geweest zijn. Dit kan verklaren waarom hij aanvankelijk vaak geschreven werd met een 'e', later met een 'o' en tenslotte een 'a', maar dit kan ook dialectische oorzaken hebben. (10) Bij bestudering van de vele schrijfwijzen is de klank in de loop van de tijd niet wezenlijk veranderd.

Omdat de klemtoon vanaf de begintijd steeds op de laatste lettergreep heeft gelegen zal de naam ontstaan zijn in het Romaanse spraakgebied, dus onder de Romaans-Germaanse taalgrens die vlak onder Maastricht door de vroegere Haspengouw loopt.

In Maastricht, de bakermat van het hier besproken geslacht, is in de 15e eeuw de schrijfwijze meestal Merrees, Merreis, Morees of Moerees. Tegen het einde van die eeuw verschijnt Marees en Maerees en dit blijft in de 16e eeuw de meest gebruikelijke vorm.

De eerste maal dat de naam marres met dubbele rr geschreven wordt is in het jaar 1512 in de cijns­registers van de kerk van het Belgische Riemst en wel bij Matthijs Marres (generatie III2) die daar als Mees Merrees wordt vermeld als buurman van enige cijnplichtigen te Fal (Val-Meer). Exact een eeuw later gebeurt dit voor de tweede maal in het jaar 1614 op een belastingaanslag komend van Brussel. Hier voor de eerste maal als Marres bij Nicolaas Marres (gen. VII). (11)

In de stadstak is gedurende drie generaties in de zeventiende en achttiende eeuw de schrijfwijze de Marres gebruikelijk. In de landelijke tak vinden we onder meer de schrijfwijze Marrez, Marez Maresse en Mairesse. (12)

Met de invoering van de burgelijke stand in Maastricht in 1795 zijn de namen onveranderlijk vastgelegd (13). Het plaatsen van een accent op de laatste lettergreep is vroeger zelden gedaan doordat de familie in de negentiende eeuw grotendeels in en rond Maastricht gevestigd was waar iedereen de uitspraak kende. Zelfs toen in de vorige eeuw de leden over Nederland en België uitstroomden bleek de omgeving de klank meestal snel op te pakken.

Een enkel onzeker familielid heeft toch een accent op de letter 'e' geplaatst, waardoor het Marrès wordt. Dit gebeurde meerdere malen in de overheidsadministratie van Sichen (België) in het midden van de 19e eeuw en ook in de vorige eeuw en nog wel in een periodiek van de Nederlandse overheid. (14)

Naamvarianten

Hier volgen ruim zestig verschillende schrijfwijzen van onze familienaam die in de stadstak gevonden zijn in Nederlandse en Belgische archieven of anderszins in oude documenten. Soms heeft de naam het voorzetsel de.

14e eeuw
Mares, Marets, Meeris, Moeres, Moeris, Morech, Morees.

15de eeuw
Marees, Maerees, Merees, Merrees, Mereijs, Moerees, Moraes, Morees, Moreez, Moeris.

16de eeuw
Mareijs, Mareijes, Mareis, Mares, Marees, Marijs, Maries, Marrys, Meeres, Merees, Merèès, Mereijs, Merhees, Merres, Moerrijs, Mories, Morees, Moréés, Mores, Morés.

17e eeuw
Marres, de Marres, Marrez, Marrees, Marreez, Maerres, Maeres, Marees, Mareez, Mareijs, Marets, Marais, Marez, de Marez, Mares, Marès, Marais, Mairesse, Marese, Merres, Merees, Merrees, Mereez, Merez, Mereijs, Meresse.

18e eeuw
Marres, Marrès, Marrés, de Marres, Mares, Maeres, Mairesses, de Moreez.

19e en 20e eeuw
Marres, Marrès, Mares, Mareš (Tsjechië).

N.B.: Niet eenmaal is bij een familielid de schijfwijze Maris of Marris gezien.

*

Het voorkomen van de namen Mares en Marres

Marres

De schrijfwijze Marres wordt in Europa bij slechts twee families gevonden, een Nederlandse en een Franse. In de Nederlandse familie Marres is de naam in 1614 zo de eerste keer geschreven op een belastingaanslag uit Brussel. Ze leefde toen in Maastricht. Tot midden vorige eeuw waren er 61 naamdragers in Nederland, waarvan 80% nog in Maastricht. De anderen woonden in Noord- en Zuid-Holland waarvan de helft in Amsterdam. In België woonden enigen vlak over de grens bij Maastricht. Tegenwoordig hebben ze bijna allen Maastricht verlaten en wonen verspreid over het land en menigeen woont elders in Europa, vooral Frankrijk, Zwitserland en Engeland.
De Franse familie Marres is een weinig talrijk van oorsprong Zuidfrans geslacht en is daar ook grotendeels gebleven.

Het voorkomen van de naam Marres in Nederland Het voorkomen van de naam Marres in Frankrijk Het voorkomen van de naam in de Verenigde Staten

Hierboven het voorkomen van de naam Marres over de wereld in de landen waar hij het meest voorkomt. Niet vermeld is Peru waar ook enigen wonen. Bron: Namespedia.

Dit beeld vertekent nogal. Zo is de verkleuring in de Franse regio Normandië geheel en alleen te danken aan de aanwezigheid van mijn zuster Ingeborg.

Namespedia Naamverspreiding

De leegte van de provincie Limburg met de stad Maastricht, de bakermat van ons geslacht, is treffend. Dit klopt echter niet. Hier woont nog één familielid, Maarten, oud maar nog zeer kras.

De oorsprong van de Zuid-Franse familie Marres ligt in Gascogne (Guyenne), departement Lot en Garonne. Het familieverhaal luidt dat zij in de 18e eeuw uit Italië en wel Florence naar Guyenne in Frankrijk gekomen zijn en hun Italiaanse naam Marezzi verfransten naar Marrez vervolgens Marrès en nu Marres.

Het bekendste lid van deze familie is Paul Marres, secretaire de la société languedocienne de géographie, directeur de l'institut de géographie de Montpellier (1941-1965), professeur de géographie à la Faculté des arts. Zijn proefschrift is een standaardwerk over de Grands Causses: Les Grands Causses, étude du geografie humaine, thèse principal proposé à la faculté des lettres de Paris pour le grade de docteur en lettres, Tours 1935.

Ter gelegenheid van zijn honderdste geboortedag publiceerde de Féderation pour la Vie et la Sauvegarde du Pays des Grands Causses het boek Grands Causses, Nouveaux enjeux, nouveau regards, Hommage à Paul Marres, sous la responsabilité scientifique de J.-L.Bonniol et A.Saussol.
In Montpellier is een straat naar hem genoemd. (15)

Mares

Stamboomonderzoek van de Nederlandse en Belgische families leidt tot twee stamvaders. De ene is Johan Moreez, stamvader van Limburgse geslachten Marres en Mares, hierboven genoemd, en de andere is Joannes Morres, gehuwd rond 1600 en wonend te Koekelare in België. De twee zijn zeer waarschijnlijk niet verwant. In Zuid Europa komt vaker de Mares of Desmares voor. In Tjechië wordt de naam met een accent geschreven, Mareš.

De schrijfwijze Mares komt in vele landen voor, maar steeds geconcentreerd in een regio, bv. in Frankrijk bij Bordeaux en Nîmes, in Spanje in Catalonië, en in Italië rond Venetië. In Nederland in Zuid-Limburg; in België weer ten westen van Maastricht, naast twee concentraties nabij de Belgische kust en nabij Antwerpen.

In Roemenië komt de naam Mares voor. In een lijst van 130.000 familienamen namen staat hij op volgorde van voorkomen op plaats 255. De hoogste concentratie is aan de benedenloop van de Donau. De naam zal slaan op op de moeraslanden in de Donaudelta.

Romanian Names - Mares

Kaart met de meest voorkomende Roemeense familienamen. (16)

*

Families met gelijkende familienamen in en bij Maastricht

De Mauro

In Maastricht vinden we in de Middeleeuwen al enige naamsvarianten, al zijn die nogal afwijkend en hebben welicht toch een andere oorsprong. Zo bloeit er in de 13e en 14e eeuw in Maastricht een geslacht de Mauro. Gerardus de Mauro wordt in 1296 vermeld als schepen van Maastricht, een Nicolaas de Mauro in 1365; in dat jaar is hij ook schepen van de hof van Lenkulen. (17)

Moers

Het geslacht Moers is vanaf de 14e eeuw bekend in Veltweselt. De oudste generaties worden zonder uitgangs S geschreven, als Moor of Moer. Eerst in de 15e eeuw gebeurt dit in toenemende mate met een uitgangs s. In de 16e eeuw wordt dit de standaard.

De hof van de familie Moers is een leen van het huis Dieteren en ze zijn aan dit geslacht verwant. Leden van dit geslacht werden nogal eens als heer (domicus) en vrouwe (domicella) vermeld en behoorden toen dus tot de aanzienlijken. (18)

Het is in principe mogelijk dat de families Marres en Moors een gemeenschappelijke stamvader bezitten. In de familie Marres bestaat de naam vanaf de eerste vemelding in het jaar 1388 echter uit twee lettergrepen, waarbij de klemtoon op de laatste valt. Ons inziens duidt dit op een Romaanstalige oorsprong, terwijl de naam Moor duidelijk een Germaanstalige herkomst heeft.

Wel ziet men in de tak Moers van Montenaken die uitstierf in de 16e eeuw vanaf de 14e eeuw, evenals dat bij de familie Marres het geval was in de 15e en 16e eeuw, per generatie zonder uitzondering de opvolging van de voornamen Jan en Reijner. Dit is ook aanwezig bij de middeleeuwse Brusselse magistraten familie Moer, die zeer aantoonbaar verwant is aan de familie Moer in Montenaken.

Laurentius en Matthijs, van Heukelon, worden in 1530 beiden eenmaal als Moers vermeld en Jan Moers, van Wilre (tak Montenaken) in 1535 eenmaal als Morees. (19)

DNA onderzoek kan uitsluitsel of bevestiging geven over het bestaan van een mogelijke gemeenschappelijke stamvader.

Moorrees

Het Nederlandse geslacht Moorrees, waarvan enige takken hun naam als Morees en Marees schrijven stamt uit het Limburgse Eijsden en wordt daar sinds 1454 vermeld. Ze bezaten in die tijd ook land op de westelijke Maasoever, niet ver van grondbezit van het hier besproken geslacht. (20)

De families Marres en Mares zijn twee takken van één geslacht. Zij stammen af van de 15e eeuws Maastrichtenaar Johan Morees. De families Moorrees, Morees en Marees zijn drie takken van een ander geslacht. Zij stammen uit het uit Eysden afkomstige geslacht Moorrees.
Er is blijkens Y-DNA onderzoek zeer waarschijnlijk geen verwantschap tussen deze twee familiegroepen. Er zijn vier leden getest uit de eerste familiegroep. Zij hebben allen haplogroep G2a2a1. Een zeer waarschijnlijk tot het Eijsdense geslacht Morees behorende man heeft haplogroep I. (21)

Marees en Marez

De Hollandse geslachten de Marez Oyens en de Marees van Swinderen stammen via een vrouwelijke lijn uit het Antwerpse geslacht de Marres dat pretendeerde uit het adellijke middeleeuwse Kamerijkse geslacht van die naam te stammen. Na hun komst in de zeventiende eeuw in Holland namen zij het wapen van het Kamerrijkse geslacht als eigen familiewapen aan. (22)

Volgraaf

Matthijs Marres, gen. V.4, geb. omstreeks 1495 gebruikt toenemend de aliasnaam Volgraaf (Vulgraeff). Matthijs is een zoon van Reyner Marres (1465-1530) en kleinzoon van Johan Marres (1430-1495). Zowel zijn vader als zijn grootvader waren lakenkooplieden en grootvader was gedurende lange tijd gouverneur (deken, graaf) van de Maastrichtse lakenscheerders, ook vollers genaamd. (23)

Matthijs Volgraaf vestigt zich rond 1575 in Dordrecht en neemt de daar heersende hervormde religie aan. Deze familietak bloeide in Dordrecht tot het midden van de vorige eeuw; toen stierf ze uit.



Home